Eerdmans stapt niet in nieuw kabinet zonder vertrouwen

JA21-leider Joost Eerdmans bij WNL op Zondag. Bron: Screenshot WNL JA21-leider Joost Eerdmans bij WNL op Zondag. Bron: Screenshot WNL

Na het beruchte formatiedebat en de nieuwe ontwikkelingen omtrent de toeslagenaffaire, is voor JA21 de kans om deel te nemen aan een nieuw kabinet een stuk kleiner geworden. Joost Eerdmans en Annabel Nanninga weigeren namelijk in een ‘ongeloofwaardig’ kabinet te stappen. Desondanks houdt de kersverse partij alsnog de deur op een kier voor een eventuele samenwerking met VVD en CDA. 

Na het gedonderjaag bij Forum voor Democratie besloten Joost Eerdmans en Annabel Nanninga die partij de rug toe te keren. “Er bestaat ook nog zoiets als mijn eigen geweten”, zei de JA21-leider in de Hofkar daarover. Ze vertrokken met dichtslaande deuren en richtten een eigen partij op. Met JA21 probeerde het tweetal de Tweede Kamer te bestormen. Dat lukte. De nieuwbakken partij kreeg plotsklaps drie Kamerzetels toebedeeld tijdens de verkiezingen. Fractievoorzitter Eerdmans heeft altijd gezegd niemand uit te sluiten en een nieuw kabinet ‘naar rechts te willen trekken’. De JA21-voorman realiseert zich dat hij daarvoor moet samen werken met Mark Rutte. Dat voornemen staat echter op losse schroeven.

Fotoblunder

Vlak na de verkiezingen vond namelijk de fotoblunder van voormalig verkenner Kajsa Ollongren plaats. De D66-politica kreeg te horen dat ze positief was getest op het coronavirus, waarna ze halsoverkop het Binnenhof verliet. ANP-fotograaf Bart Maat slaagde erin een foto te maken van de aantekeningen die de demissionaire minister op dat moment bij zich droeg. “Pieter Omtzigt, functie elders”, was er onder andere van haar aantekeningen af te lezen.

Zonder donaties heeft de kritische journalistiek geen kans van slagen. Help mee nieuwe content te creëren en doneer aan The Politics Post!

Vooral dit ‘agendapunt’ zorgde voor enorme ophef. Zowel binnen politiek Den Haag als in de samenleving. De vraag wie Pieter Omtzigt ‘een functie elders wilde geven’ hield de gemoederen flink bezig. Na wat gesteggel werd besloten om de gespreksverslagen openbaar te maken. Uiteindelijk bleek dat demissionair minister-president Mark Rutte de naam van het CDA-Kamerlid had laten vallen, tijdens zijn gesprekken met de voormalige verkenners. Voor de camera’s van de NOS beweerde hij echter nog het tegendeel.

Formatiedebat

Tijdens het inmiddels beruchte formatiedebat besloot PVV-leider Geert Wilders direct een motie van wantrouwen tegen de VVD-leider in te dienen. Deze motie hing het gehele debat als een zwaard van Damocles boven het hoofd van Mark Rutte. Uiteindelijk besloot D66-leider Sigrid Kaag, samen met CDA-voorman Wopke Hoekstra, een motie van afkeuring in te dienen. Deze motie werd aangenomen door de Tweede Kamer. De motie van wantrouwen haalde het echter niet.

“We hebben altijd gezegd dat wij verantwoordelijkheid willen nemen, maar we wisten toen natuurlijk nog niet dat we de democratische rechtsstaat in deze puinhoop zouden aantreffen”

De bal kwam hierdoor weer bij Mark Rutte te liggen. Na het debat liet hij direct weten door te willen gaan als minister-president van Nederland. “Ik ga mijn stikende best doen om het vertrouwen te herstellen”, zei de VVD-bewindsman tegenover de verzamelde pers.

Gekrenkt vertrouwen

Vrijwel alle politieke partijen waren het er echter over eens dat het onderlinge vertrouwen een flinke deuk heeft opgelopen. Dat gold ook voor Joost Eerdmans. JA21 steunde uiteindelijk zowel de motie van afkeuring als de motie van wantrouwen.

Toch ondernam de kersverse partij een poging om een nieuwe transparantere bestuurscultuur op poten te zetten. Zo diende fractievoorzitter Eerdmans een motie in die ervoor moet zorgen dat naast het eindverslag van informateur Herman Tjeenk Willink, ook alle gespreksverslagen openbaar gemaakt moeten worden. De motie kon rekenen op een ruime meerderheid in de Tweede Kamer. Alleen 50Plus en Forum voor Democratie stemden tegen.

Toeslagenaffaire

Van enig herstel van vertrouwen is echter nog geen sprake. Vorige week legde RTL Nieuws een gigantische bom onder het formatieproces. Volgens het journalistieke platform heeft het inmiddels demissionaire kabinet doelbewust informatie omtrent de toeslagenaffaire achtergehouden voor de Tweede Kamer. Hierdoor kon het parlement niet een van haar belangrijkste kerntaken uitvoeren, namelijk het controleren van de macht.

Deze gehele kwestie sloeg in als een bom. DENK-leider Farid Azarkan was er als de kippen bij om een spoeddebat aan te vragen en SP-voorvrouw Lilian Marijnissen eiste dat de ministerraadnotulen geopenbaard moesten worden. Die wens gaat vanavond in vervulling, evenals het spoeddebat dat donderdag zal plaatsvinden.

Kabinetsdeelname

Na alle perikelen heeft JA21 toch besloten de deur op een kier te houden voor eventuele kabinetsdeelname. Fractievoorzitter Joost Eerdmans weigert echter in een nieuw kabinet te stappen, zonder het nodige vertrouwen. Samen met Annabel Nanninga schoof hij aan bij WNL op Zondag. Daar liet het tweetal hun licht op deze kwestie schijnen. “We hebben altijd gezegd dat wij verantwoordelijkheid willen nemen, maar we wisten toen natuurlijk nog niet dat we de democratische rechtsstaat in deze puinhoop zouden aantreffen”, trok Nanninga van leer. “Wij nemen absoluut verantwoordelijkheid. Wij zitten hier niet om langs de zijlijn boze dingen te roepen. Maar als je kijkt naar wat er nu allemaal gaande is, daar stappen wij niet zomaar overheen.”

“Er moet vertrouwen zijn, dat is er nu niet”

JA21-voorman Joost Eerdmans is het volmondig met Nanninga eens. Vertrouwen is voor hem een keyfactor. “Ik vind het heel moeilijk. Ik zou niet weten of je met mensen in zee kan gaan, terwijl je nog niet eens hebt vastgesteld hoe we er momenteel voor staan. Er is een motie van afkeuring aangenomen tegen Mark Rutte. Daar wordt niet eens over gesproken. Dan gaan we toch niet zomaar over tot de orde van de dag?!”

Meeregeren

Desondanks houdt Joost Eerdmans nadrukkelijk een slag om de arm. Hij geeft toe dat een eventuele samenwerking met Mark Rutte een lastig verhaal wordt, maar besluit toch de deur op een kier te houden. “Het wordt heel lastig. De kans dat wij in een nieuw kabinet stappen is minimaal. Ik houd alleen niet van uitsluiten. Je weet niet wat er nog kan gebeuren en hoe hij het vertrouwen gaat terugwinnen. Maar het zou een stuk makkelijker zijn, en eerlijk gezegd denk ik dat die kaarten al geschud zijn, als Rutte plaatsmaakt.”

“Wij willen echter liever een rechts dan een links kabinet. Wij gaan dus graag met VVD en CDA in zee, maar dan moet er wel wat te bereiken zijn. Dat heb ik ook meteen tegen de verkenners en informateur gezegd, we moeten echt waar voor ons geld krijgen. En er moet vertrouwen zijn. Dat is er nu niet.”

Op de hoogte blijven van het politieke nieuws en The Politics Post helpen groeien? Dat kan! Volg ons op Twitter en Facebook